ว่าด้วยคำอธิษฐานเข้าพรรษา

Posted on Updated on

ถึงฤดูเข้าพรรษาอีกปีหนึ่ง ก็เป็นเวลาดีที่จะนำ Facebook Note เก่าของผมที่เคยโพสไว้เกี่ยวกับบาลีไวยากรณ์ในคำอธิษฐานเข้าพรรษา มาเรียบเรียงและโพสไว้อีกทีในบล็อกนี้ อันว่า “คำอธิษฐานเข้าพรรษา” คือคำที่พระสงฆ์จะใช้กล่าวเป็นพิธีการเพื่อแสดงจำนงว่าจะจำพรรษาอยู่ ณ ที่แห่งใด คำว่าอธิษฐานในทางพระไม่ได้หมายถึงการขอพร แต่หมายถึงการตั้งใจมั่น (สันสกฤต-อธิษฐาน, บาลี-อธิฏฐาน, มาจาก อธิ+ฐาน) ตั้งมั่นว่าจะอยู่แห่งหนไหนตลอดช่วงพรรษานั้น

คำอธิษฐานนั้นก็คือ

อิมัสฺมิํ อาวาเส อิมํ เตมาสํ วัสสํ อุเปมิ

อ่านว่า อิมัส๎มิง อาวาเส อิมัง เตมาสัง วัสสัง อุเปมิ
แปลความว่า “ข้าพเจ้าขอเข้าสู่ ฤดูฝนสามเดือนนี้ ในอาวาสแห่งนี้”

ทีนี้ลองมาถอดความทีละคำ และสังเกตดูไวยากรณ์ในภาษาบาลี จะเห็นดังนี้

1. อิมัส๎มิง อาวาเส อิมัง เตมาสัง วัสสัง อุเปมิ
2. (at) this (at) dwelling (to) this (to) 3-month (to) rainy (I) approach
3. (ณ) นี้ (ณ) อาวาส (ยัง) นี้ (ยัง) สามเดือน (ยัง) ฤดูฝน (ข้าขอ) เข้าสู่
4. นามวลี บอกสถานที่ (Locative) นามวลี บอกกรรม (Accusative) กริยาวลี
5. อิมะ- อาวาสะ- อิมะ- เตมาสะ- วัสสะ- อุเป-
  • บรรทัดที่ 1 คือคำในภาษาบาลี ส่วนบรรทัดที่ 2 และ 3 แสดงคำแปลแบบตัวต่อตัวในภาษาอังกฤษและไทย ถึงตรงนี้จะสังเกตเห็นว่า ภาษาบาลีไม่มีการใช้คำบุรพบทแบบภาษาอังกฤษหรือภาษาไทย เช่น การให้ความหมายว่า ณ ที่ไหน, ทำกับสิ่งใด นั้น ในภาษาบาลีไม่ใช้คำเพื่อการนี้ แต่จะใช้วิธี “เปลี่ยนเสียงท้ายคำ” แทน หรือเรียกให้ถูกคือผันวิภัตติตามการก (Case)
  • ดูบรรทัดที่ 5 ผมเขียนต้นตอของคำเอาไว้ให้เห็น คือรูปของคำก่อนที่จะถูกผัน ประโยคนี้ค่อนข้างเห็นได้ชัดตรงคำว่า “อิมะ” ที่แปลว่า “นี้” เมื่อเราเอาไปใช้บอกว่าเป็น “สถานที่นี้” เราจะใช้ Locative Case (บาลีเรียกสัตตมีวิภัตติ) จาก อิมะ จึงกลายเป็น อิมัส๎มิง แต่เมื่อเอาไปใช้บอกว่า “ยังฤดูฝนสามเดือนนี้/ยังสิ่งนี้” คือบอกถึงกรรมของประโยค เราจะใช้ Accusative Case แทน (หรือบาลีเรียกทุติยาวิภัตติ) ซึ่ง จาก อิมะ จะกลายเป็น อิมัง (ดูตารางท้ายบทความสำหรับการผัน อิมะ ใน case อื่นๆ)
  • อาวาสะ แปลว่าที่พัก ผันตามสัตตมีวิภัติ เอกพจน์ จะกลายเป็น อาวาเส (ดูตารางท้ายบทความสำหรับการผันคำศัพท์ที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ ใน case อื่นๆ)
  • เตมาสัง, เต คือสาม, มาสะ คือเดือน, เตมาสะ ก็คือไตรมาสนั่นเอง ผันตามทุติยาวิภัตติจึงกลายเป็น เตมาสัง
  • วัสสะ หรือวรรษะ แปลว่าฝน ผันตามทุติยาวิภัตติจึงกลายเป็น วัสสัง
  • อุเปมิ, อุเป- เป็นคำกริยา แปลว่าเข้าสู่, ถ้าผันวิภัตติเป็นปัจจุบันกาล (present tense) เอกพจน์ บุรุษที่หนึ่ง (ตัวเรา) ก็คือให้ลงท้ายด้วย มิ เป็น อุเปมิ
  • ในส่วนของคำกริยานี่จะเห็นว่าภาษาบาลีนั้นก็มี tense เหมือนภาษาอังกฤษ แต่ที่เหนือกว่าคือมีวิภัตติสำหรับบอกผู้กระทำด้วย ว่าเป็นบุรุษที่ 1(ฉัน), 2(เธอ) หรือ 3(เขา) ดังนั้นการจะบอกว่า “ฉันเข้าสู่” หรือ “I approach” จึงไม่จำเป็นต้องมีคำศัพท์คำว่า “ฉัน” เลยก็ได้ เพราะแค่ใส่วิภัตติว่า อุเปมิ ก็รู้แล้วว่า “ฉัน” เป็นคนทำ

 


 
Declension ของคำนาม อะ การันต์ (คำนามที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ) บาง case ที่น่าสนใจ
ตารางแสดงให้เห็นว่า คำนามที่ลงท้ายด้วยเสียง อะ เมื่อทำหน้าที่ต่างกันในประโยค ด้วยเพศและพจน์ที่ต่างกัน จะต้องผันเสียงลงท้ายไปว่าอย่างไร เช่น อาวาสะ เมื่อใช้บอกสถานที่ให้ใส่วิภัตติเสียง เอ กลายเป็น อาวาเส

Case (การก) Gender (เพศ) Sg. (เอกพจน์) Pl. (พหูพจน์)
Nominative
(ปฐมา, ประธาน)
m. โอ อา
n. อัง อานิ
Accusative
(ทุติยา, กรรม)
m. อัง เอ
n. อัง อานิ
Instrumentive
(ตติยา, เครื่องมือ)
m., n. เอนะ เอหิ, เอภิ
Locative
(สัตตมี, ในที่)
m., n. อัส๎มิง, อัมหิ, เอ เอสุ

 
Declension ของนิยมสรรพนาม อิมะ (นี้) บาง case ที่น่าสนใจ
อิมะ ดูแล้วก็ลงท้ายด้วยเสียง อะ เหมือนกัน ลองสังเกตดู แม้ว่าจะผันไม่เหมือนกับคำนาม อะ การันต์ทั่วไป แต่ก็มีส่วนคล้ายกันอยู่มาก

Case (การก) Gender (เพศ) Sg. (เอกพจน์) Pl. (พหูพจน์)
Nominative
(ปฐมา, ประธาน)
m. อะยัง
(คน/สิ่งนี้)
อิเม
(คน/สิ่งเหล่านี้)
n. อิทัง อิมานิ
f. อะยัง อิมา
Accusative
(ทุติยา, กรรม)
m. อิมัง
(แก่คน/สิ่งนี้)
อิเม
(แก่คน/สิ่งเหล่านี้)
n. อิทัง, อิมัง อิมานิ
f. อิมัง อิมา
Instrumentive
(ตติยา, เครื่องมือ)
m., n. อิมินา, อะเนนะ
(โดยคน/สิ่งนี้)
อิเมหิ
(โดยคน/สิ่งเหล่านี้)
f. อิมายะ อิมาหิ
Locative
(สัตตมี, ในที่)
m., n. อิมัส๎มิง, อิมัมหิ, อัส๎มิง
(ณ คน/ที่นี้)
อิเมสุ
(ณ คน/ที่เหล่านี้)
f. อิมิสสัง, อัสสัง อิมาสุ
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s